Onderzoeksproject

drama als leermiddel in het lager onderwijs

de artistieke meerwaarde van MoE

 

een onderzoek door Bob Selderslaghs

1. Beknopte beschrijving

2. Thematiek

3. Onderzoeksvraag

4. Theoretisch en artistiek kader

5. Methodologie

6. Rapportering en output

7. Situering binnen een

(inter)nationale context

8. Het projectteam

9. Planning van het project

10. Relevantie van het project

2. Thematiek

 

In de jaren ’80 van de vorige eeuw ontwikkelde prof. Dorothy Heathcote MBE (1926-2011) de methodiek ‘Mantle of the Expert’ tijdens haar werk aan de Universiteit van Newcastle upon Tyne (UK). Het basisidee van MoE is dat leerlingen hun schoolcurriculum afwerken alsof ze een groep experten zijn: ze kunnen wetenschappers in een laboratorium zijn, archeologen die een tombe uitgraven, een reddingsteam tijdens een natuurramp… Omdat de kinderen zich gedragen ‘alsof ze experten zijn’ werken ze met een specifieke focus en verkennen ze verschillende leergebieden (gekanaliseerd door de leraar). Hun focus vergt immers kennis, vaardigheden en/of attitudes. Er wordt geen toneelstuk opgevoerd enerzijds en er is geen sprake van ‘doe-het-zelf-onderwijs’ anderzijds. Er wordt de kinderen gevraagd om zich tijdelijk te verbeelden dat ze bvb. een groep wetenschappers, archeologen of bib-medewerkers zijn met hun specifieke taken en verantwoordelijkheden. D.m.v. verschillende opdrachten en activiteiten worden ze geleidelijk aan geconfronteerd met enkele verantwoordelijkheden, problemen en uitdagingen waarmee deze experten in de realiteit te maken (kunnen) krijgen.

Het project MoE wil onderzoeken of deze benadering van leren indirect ook een artistieke meerwaarde genereert vanuit de volgende hypothese: net door de focus weg te leiden van het performen of tonen van een artistiek resultaat zullen leerlingen op organische wijze diverse dramatische vaardigheden ontwikkelen en uitdiepen. Vaak is dramatisch onderwijs met (jonge) kinderen gericht op ‘doen alsof’, wat zelden tot authentiek (samen)spel leidt. MoE richt zich op ‘(doen) geloven’ wat mogelijk een grotere inleving en een meer geloofwaardige transformatie van de speler oplevert. Stel dat je kinderen met dezelfde overgave kunt laten samenspelen zoals ze dat spontaan op de speelplaats doen wanneer ze een imaginaire situatie verbeelden. MoE kan dan voor de juiste artistieke verdieping zorgen door de leerlingen hun rol en situatie te laten onderzoeken vanuit de taak die ze moeten uitvoeren. Op deze manier zullen ze tot eerlijk en doorleefd (samen)spel komen, misschien zelfs nog meer dan wanneer er rechtstreeks aan hun artistieke competentie(s) gewerkt wordt.

 

3. Onderzoeksvraag

 

Ontwikkelt MoE indirect artistieke competenties in drama bij kinderen in het lager onderwijs in Vlaanderen?

 

4. Theoretisch en artistiek kader

 

Het project MoE zal de methodiek van Dorothy Heathcote ten gronde bestuderen waarbij bijzondere aandacht zal uitgaan naar:

  • de basisprincipes & de 3 cirkels van het systeem
  • vormen van dramatische verbeelding
  • continuüm van betrokkenheid
  • conventies van dramatische actie
  • vormen van dramatisch onderzoek
  • teaching-in-role

Zoals gezegd vertrekt het project MoE vanuit de hypothese dat deze methodiek een artistieke meerwaarde genereert. We beroepen ons daarbij op een aantal basisprincipes over acteren die K. Stanislavski omschrijft in ‘An actor prepares’ (Theatre Arts, 1936), met name:

  • « handeling, beweging, is de basis van de kunst die de acteur nastreeft (…) Op het toneel is handeling noodzakelijk, hetzij uiterlijke, hetzij innerlijke handeling. » (p. 42)
  • « ‘Als’ werkt als een hefboom, om ons uit de wereld van de werkelijkheid te tillen naar het rijk der verbeelding (...) De verschillende functies van ‘als’:

1.‘Als’ geeft een veronderstelling aan: de acteur wordt niet gedwongen iets te geloven of niet te geloven. Hij krijgt een vraag en moet daar eerlijk en duidelijk antwoord op zien te geven.

2.‘Als’ wekt een innerlijke en echte activiteit op, en wel op natuurlijke wijze: acteurs geven niet gewoon antwoord op de vraag, ze aanvaarden de uitdaging tot handeling.

3.‘Als’ is ook een prikkel voor het creatieve onderbewustzijn. » (p. 50-51)

 

Deze principes stroken erg met de methodiek van MoE en beide zijn gericht op het creëren van een ‘momentum’.

Verder wil het project de maatschappelijke relevantie van MoE aantonen a.d.h.v. de zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan (http://selfdeterminationtheory.org/) en de artistieke relevantie a.d.h.v. de sleutelcompetenties zoals omschreven door Kunstig Competent (pilootproject DKO dat een competentiegerichte wijze van lesgeven, leren en evalueren beoogt: www.kunstigcompetent.be).

 

5. Methodologie

 

Veldonderzoek in MoE-scholen – UK:

  • Observaties in het basisonderwijs: Bealings School (Suffolk), Recreation Road Infant School (Norfolk), Woodrow First School (Redditch) en St. John’s Primary (Newcastle).
  • Dieptegesprekken met onderwijzend personeel & experten Luke Abbott en Tim Taylor.

Experimenteel onderzoek – BE:

  • MoE-workshops in het basisonderwijs. Bij dit onderzoek wordt de realisatie van eindtermen en ontwikkelingsdoelen in het domein drama van het leergebied muzische vorming opgetekend.

 

A.d.h.v. de resultaten uit het veldonderzoek en het experimenteel onderzoek zullen conclusies getrokken worden en kan er een advies opgesteld worden naar latere onderzoeken en naar actoren in het werkveld (o.m. beleid, basisonderwijs en lerarenopleidingen).

6. Rapportering en output

 

Het project wil verslag uitbrengen van de literatuurstudie en wil de kernelementen van MoE in een theoretisch kader plaatsen. Verder zullen de resultaten van het veld- en experimenteel onderzoek geïnventariseerd en gerapporteerd worden. Een evaluatie wordt opgemaakt van het gehele onderzoek.

 

Beoogde output:

  • Ver- en hertaling naar het Vlaams onderwijssysteem van ‘A beginner’s guide to Mantle of the Expert’ van co-promotor Tim Taylor.
  • Overdracht van inzichten & competenties aan de Specifieke Lerarenopleidingen van het Koninklijk Conservatorium van de AP Hogeschool Antwerpen.
  • Studiedag(en)/lezing(en) voor leraren lager onderwijs via CNO (UA) en CANON Cultuurcel.
  • Implementatie van MoE in bacheloropleidingen lager onderwijs.
  • Publicatie van de onderzoeksresultaten via deze website, via www.klasse.be en de tijdschriften Forum+ (KCA) en School+Visie (VVKBaO).

 

7. Situering van het onderzoek binnen een (inter)nationale context

 

Het onderzoeksvoorstel MoE is te kaderen in een brede internationale context. In het Verenigd Koninkrijk werd er reeds academisch onderzoek verricht door dr. Sandra Heston in “The Dorothy Heathcote Archive” (Newcastle University, 1986) en Roberta Luchini Boschi in “Mantle of the Expert: Potentialities of this Method in the Brazilian Educational System” (MA Applied Drama – Goldsmiths University London, 2011). In de Verenigde Staten onderzocht Ph. D. Brian Edmiston de methodiek in “Mountains, Ships and Time-machines: Making space for creativity and learning with dramatic enquiry in primary school” (The Ohio State University, 2008).

Verder zijn er meer dan 60 scholen in het Verenigd Koninkrijk die zichzelf registreerden op www.mantleoftheexpert.com als ‘gebruiker’ van de methodiek, daarnaast ook scholen uit Kopenhagen (DK), Ohio (USA), Detroit (USA), Fulton (USA), Dublin (I) en West Bank (Palestina).

‘Drama New Zealand’, een associatie die de integratie van drama in het onderwijs promoot, besteedt uitgebreid aandacht aan MoE d.m.v. een website, conferenties en navormingen voor leerkrachten. Mantleoftheexpert.com is de meest actieve speler op het vlak van verspreiding van de methodiek: naast een veelzijdige website bieden zij ondersteuning aan scholen die MoE willen toepassen, ze leveren didactisch materiaal, organiseren trainingsweekends, conferenties en studiedagen, geven lezingen, reiken ‘Quality Marks’ en ‘Lead Practitioner Certificates’ uit aan scholen en individuele leerkrachten, enz. Tim Taylor is de webmaster van mantleoftheexpert.com. Hij werkt freelance als schrijver en Advanced Skills Teacher om (inter)nationaal ondersteuning en training te bieden in het gebruik van MoE. Tim Taylor is co-promotor van dit onderzoek.

Naast een samenwerkingsverband met mantleoftheexpert.com gaat het project MoE ook connecties aan met verschillende bacheloropleidingen lager onderwijs (o.m. AP Hogeschool Antwerpen en Karel De Grote Hogeschool), het basisonderwijs (Parkschool Ieperman in Wilrijk) en het kunstsecundair onderwijs (de!KUNSThumaniora van Antwerpen).

Het project MoE kan binnen de Schools of Arts (Koninklijke Academie en Koninklijk Conservatorium Antwerpen) ingebed worden in het onderzoek van de onderzoeksgroep CORPoREAL met haar focus op lichamelijkheid in de podiumkunsten. De verbeelding waarop in MoE een beroep wordt gedaan, vertaalt zich primair in handeling en beweging. Het jonge kind start een onderzoek door het belichamen van een rol waarbij er een voortdurende dialoog ontstaat tussen innerlijk en uiterlijk handelen.

 

8.Samenstelling van het projectteam

 

Projectcoördinator/promotor:

Annouk Van Moorsel

School of Arts - Koninklijk Conservatorium, AP Hogeschool Antwerpen

 

Onderzoeksmedewerker (daadwerkelijke onderzoeksactiviteiten):

Bob Selderslaghs

School of Arts - Koninklijk Conservatorium, AP Hogeschool Antwerpen

 

Ondersteunende medewerkers

Kevin Voets en Julie De Smedt - Koninklijk Conservatorium, AP Hogeschool Antwerpen - onderzoekscoördinatie

Kathleen Coessens - VUB/Koninklijk Conservatorium Brussel - onderzoeksondersteuning vanuit de onderzoeksgroep CORPoREAL

Samenwerking met andere hogescholen of universiteiten:

Karel De Grote Hogeschool – bachelor lager onderwijs

AP Hogeschool Antwerpen – bachelor lager onderwijs

Adviserende functie en ondersteuning onderzoek (output)

Samenwerking met organisaties uit het werkveld:

Mantle of the Expert.com - Tim Taylor, co-promotor

De!KUNSThumaniora Antwerpen, ondersteuning experimenteel onderzoek

GO! basisschool Parkschool Ieperman Wilrijk, ondersteuning experimenteel onderzoek

CNO – Universiteit Antwerpen, ondersteuning output onderzoek

 

9. Planning van het project

 

januari - december 2017

  • Vooronderzoek & literatuurstudie
  • Vertaling ‘A beginner’s guide to Mantle of the Expert’ (Tim Taylor)
  • Incorporatie van de methodiek: MoE-workshops door Bob Selderslaghs in de eigen lespraktijk op de!KUNSThumaniora van Antwerpen
  • Set-up theoretisch kader MoE i.f.v. de tussentijdse rapportering
  • Veldonderzoek MoE-scholen Norfolk
  • Professionalisering (training ‘Developing Advanced Use’)
  • Dieptegesprekken onderwijzend personeel & MoE-experten TimTaylor en Luke Abott
  • Planning, uitvoering & test fase 1 experimenteel onderzoek
  • Tussentijdse rapportering

 

januari - december 2018

  • Planning, uitvoering & test fase 2 experimenteel onderzoek
  • Professionalisering (training ‘Advanced Practitioners & trainers’)
  • Planning, uitvoering & test fase 3 experimenteel onderzoek
  • Inventarisering resultaten
  • Hertaling ‘A beginner’s guide to MoE’ naar het Vlaams onderwijssysteem
  • Beleidsgesprekken actoren in het werkveld
  • Tussentijdse rapportering
  • Implementatie MoE in Specifieke Lerarenopleidingen drama, dans en muziek & bacheloropleidingen lager onderwijs
  • Studiedagen CNO en CANON Cultuurcel
  • Boekpresentatie en (online) publicaties
  • Eindrapportering

 

10. Relevantie van het project

 

Beoogde uitkomst voor het Hoger Kunstonderwijs

 

Het project MoE biedt perspectieven voor de masteropleidingen drama én voor de Specifieke Lerarenopleidingen in de kunsten. MoE is erop gericht de creatieve wisselwerking tussen denken, voelen, onderzoeken en handelen te openen bij (jonge) kinderen: dit kan op termijn een kwalitatieve instroom opleveren in het Hoger Kunstonderwijs. Anderzijds zal MoE output genereren in de vorm van artistiek-pedagogisch inzicht & toegepaste methodiek/didactiek in de Specifieke Lerarenopleidingen van het Koninklijk Conservatorium van de AP Hogeschool Antwerpen. Vanuit dit onderzoek zijn er verschillende verdere onderzoeken mogelijk.

Tevens draagt dit onderzoek bij tot de academisering van het hoger kunstonderwijs. Aangezien het om een maatschappelijk erg relevant onderzoek gaat, beogen we met de publicaties en lezingen/nascholingen een groot publiek te bereiken, wat zal bijdragen tot de zichtbaarheid en faam van het Koninklijk Conservatorium in het algemeen, en in het bijzonder in de academische en (kunst)educatieve wereld.

 

Beoogde uitkomst voor de maatschappij (artistieke en maatschappelijke relevantie)

 

  • De muzische vorming scoort onvoldoende in de helft van de basisscholen (Onderwijsspiegel 2016).
  • Een geïntegreerde aanpak is een fundament van het basisonderwijs (VLOR, 2015).
  • Katholiek Onderwijs Vlaanderen lanceert een nieuw leerplanconcept (2017) gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan. Die gaat uit van 3 basisbehoeften van de mens (Autonomie, verBondenheid en Competentie) om tot groei en welbevinden te komen. Daarbij wordt belang gehecht aan eigenaarschap, intrinsieke motivatie en zelfregulering om tot diepgaander leren te komen en meer creativiteit.

 

Op elk van deze uitdagingen kan het project MoE een praktisch en doeltreffend antwoord geven. Via MoE zullen participanten bovendien hun dramatische vaardigheden sterker ontwikkelen en tot een meer doorleefd (samen)spel komen. Op termijn zal daardoor een groter uitdrukkingsvermogen en artistiek welbevinden ontstaan waardoor meer individuen zich artistiek kunnen ontplooien.

1. Beknopte beschrijving van het project

 

Mantle of the Expert (vanaf nu ‘MoE’ genoemd) is een methodiek waarbij leren en onderwijzen benaderd worden vanuit ‘verbeeldend onderzoek’. Drama fungeert in deze als leermiddel. MoE is een artistiek-pedagogische benadering van het leerproces van jonge kinderen met als doel eindtermen en ontwikkelingsdoelen op een geïntegreerde (vakoverschrijdende) wijze te realiseren. Daarbij worden het eigenaarschap van de leerling (de regie over het eigen leren, de eigen verantwoordelijkheid), de intrinsieke motivatie en een onderzoeksgerichte houding gestimuleerd en gevalideerd. Het project MoE onderzoekt of deze methodiek van Dorothy Heathcote MBE (1926-2011) indirect ook artistieke competenties ontwikkelt bij lagere schoolkinderen. Het project vertrekt immers vanuit de hypothese dat MoE het domein drama binnen de muzische vorming kan versterken. Een noodzaak gezien 49% van de basisscholen lager onderwijs niet aan de norm voldoet in het leergebied muzische vorming (Onderwijsspiegel 2016; rapport onderwijsinspectie).

De onderzoeksvraag die het project stelt, luidt dus: ontwikkelt MoE indirect artistieke competenties in drama bij kinderen in het lager onderwijs in Vlaanderen?

De methodologie van het project bestaat uit een veldonderzoek en een experimenteel onderzoek. Het project zal als output diverse publicaties, studiedagen, workshops en overdracht van competenties naar de Specifieke Lerarenopleidingen in de kunsten (Koninklijk Conservatorium, AP Hogeschool Antwerpen) en verschillende bacheloropleidingen lager onderwijs hebben.

 

 

 

 

Vragen of ideeën?

 

Heb je vragen over dit onderzoek of ideeën die kunnen bijdragen aan de in- en/of output van het project MoE? Vul dan het contactformulier in en we laten snel van ons horen!

 
 
 

Copyright © All Rights Reserved